[2017-07-27]
Polski rolnik staje się biznesmenem, polski biznesmen staje się rolnikiem – cz. II.

Zagrożenia dla beneficjentów dotacji unijnych.

 

Opisane w artykule "Polski rolnik staje się biznesmenem, polski biznesmen staje się rolnikiem - cz. I." kwestie odnoszące się do uzyskiwania dotacji unijnych, na cele rozwijania różnych form działalności w polskim rolnictwie, stanowią jedną stronę medalu. Druga strona tego medalu bywa jednak ciemniejsza. Takie spostrzeżenie wynika z faktu, iż do przyjemnego momentu otrzymania określonego dofinansowania, dochodzi również ryzyko żądania przez organ jego zwrotu, czy też postawienie zarzutów o rzekome wyłudzenie płatności, które czasem łączy się też z postępowaniem karnym. Przez lata obsługi inwestorów, rolników, zauważyłam pogłębiającą się tendencję organów przyznających płatności do wyszukiwania tych podmiotów, od których możliwe staje się windykowanie raz przyznanych płatności. Chodzi tu m.in. o zarzucanie rolnikom niespełnienia warunków przyznania wieloletnich płatności, tj. tam gdzie rolnik zobowiązuje się do prowadzenia określonej działalności, czynności przez kilka lat, czy też stawianie rolnikom zarzutu stworzenia tzw. sztucznych warunków gospodarowania celem uzyskania korzyści sprzecznych z celami wsparcia unijnego.

 

Oba wyżej wskazane zarzuty mogą okazać się dość niebezpieczne. Klasycznie w takich przypadkach, organ wpierw powinien przeprowadzić pełne postępowanie ustalające, co u konkretnego beneficjenta się stało, czy stawiany mu zarzut znajduje uzasadnienie. Nawet jeśli postępowanie takie, po analizie na etapie organu, trafia do sądu administracyjnego i jest tam wyjaśniane, to dopiero po uzyskaniu czy to ostatecznej decyzji, czy prawomocnego wyroku sądu, organ ma prawo do działań windykacyjnych. Niestety niekiedy zdarza się, że ta kolejność jest zachwiana i nawet gdy nie zostało do końca udowodnione, że rolnik działał wadliwie, organ wydaje decyzje zmuszające beneficjenta do zwrotu otrzymanych płatności. Decyzja w tym zakresie niestety zawiera takie prawo organu, zgodnie z którym jeśli beneficjent nie zwróci żądanych płatności w terminie 60 dni od dnia doręczenia decyzji, może ruszyć postępowanie egzekucyjne nastawione na windykację pomocy finansowej. Złożenie odwołania czy skargi do sądu nie wstrzymuje takiej możliwości, chyba że uzyska się postanowienie o wstrzymaniu wykonania decyzji, ale to jest warunkowane możliwościami finansowymi beneficjenta (czy realnie nie ma możliwości zwrotu płatności), lub uzyska się rozłożenie na raty kwoty do zwrotu i odroczenie takiego zwrotu. W przypadku dużych przedsięwzięć taki zwrot może sięgać nawet paru milionów złotych.

 

Warto również odnieść się do coraz większej ilości spraw dotyczących zarzutów stworzenia przez beneficjentów płatności tzw. sztucznych warunków gospodarowania celem uzyskania korzyści sprzecznych z celami wsparcia. Zgodnie z art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzania procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich, „nie naruszając przepisów szczegółowych, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia.” Odnośnie rozumienia wyżej zacytowanego przepisu prawa, należy zauważyć, iż przepis ten nie precyzuje, na czym może polegać stworzenie sztucznych warunków wymaganych do uzyskania płatności.

 

Analizując czy doszło do stworzenia sztucznych warunków, organ wypłacający dofinansowanie ocenia nie tylko więź prawną, ekonomiczną lub personalną pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także opiera się na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami (tak m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu do wyroku z dnia 14 lutego 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 2049/13, w którym sąd uchylił decyzję niekorzystną dla beneficjenta pomocy) oraz świadczących o istnieniu zamiaru stworzenia tzw. sztucznych warunków gospodarowania. Powyższe wynika bowiem z tego, iż zarzut taki stawiany jest tym podmiotom, które – zdaniem organu – dzielą jedną inwestycję na mniejsze jednostki, aby w ten sposób uzyskać wyższe wsparcie aniżeli przy zgłoszeniu większej, ale jednej inwestycji. Niektóre programy dotacji zakładają bowiem przyznawanie 100% płatności tylko do określonego limitu, np. powierzchni deklarowanych do płatności gruntów rolnych. Powierzchnie, które przekraczają taki limit, uzyskują sukcesywnie niższe dotacje.

 

Opisane powyżej zagadnienia stanowią część ze wszystkich tematów, jakie łączą się z inwestycjami w polskie rolnictwo. Tematyka ta jest rozbudowana, niejednolita. Każde z postępowań, jakie łączą się z przyznawaniem płatności ze środków unijnego wsparcia rolnictwa, rodzi wiele wyzwań natury administracyjnej, cywilnoprawnej, karnej. Jest to również ta dziedzina prawa, która nie została jeszcze skrępowana restrykcjami dotyczącymi czasu przedstawiania dowodów w sprawie i pozostaje idealną formą budowania strategii postępowania.

 

Obsługa postępowań o charakterze opisanym powyżej stawia wiele wyzwań. Wyzwań, które jednak stanowią zadania niezmiernie ciekawe i rozwojowe. Tak postawiona teza wynika z faktu, iż jedna inwestycja w polskie rolnictwo może tworzyć całą sieć zagadnień natury prawnej. Za przykład może posłużyć uczestniczenie w programie dofinansowania upraw polowych, gdzie może zdarzyć się sytuacja, w jakiej na grunt inwestora wkroczy osoba nieuprawniona i dokona zniszczeń w uprawach objętych zobowiązaniem wieloletnim. W takim momencie pojawia się problem natury administracyjnej (wykazanie wystąpienia siły wyższej, której efektem są zniszczenia w uprawach i obrona uzyskanych płatności do tychże upraw), natury prawno-karnej (zniszczenie cudzego mienia), natury cywilnoprawnej (kwestia odszkodowania za szkody wynikłe ze zniszczenia mienia). Tak samo rozpoczęcie prac w celu zrealizowania inwestycji np. z zakresu zakupu i wybudowania budynków, magazynów, infrastruktury produkcji roślinnej, zwierzęcej (np. hodowli bydła mięsnego z przeznaczeniem na sprzedaż krajową i zakontraktowaną sprzedaż zagraniczną) łączy w sobie zarówno aspekt postępowania administracyjnego (m.in. uzyskania stosownych pozwoleń, świadectw, ocen sanitarnych, decyzji przyznających wsparcie finansowe), postępowania cywilnego (umowy, współprace z wykonawcami prac, umowy handlowe), prawa pracy (zatrudnienie personelu), itp.

 

Rynek nieruchomości rolnych.

 

Warto również wspomnieć, iż polskie rolnictwo to także inwestycje w polską ziemię. W okresie od 2005 do 2015 należy dostrzegać istnienie „złotego okresu” na rynku nieruchomości rolnych. Potwierdza to wskaźnik wzrostu wartości gruntów z 2 – 5 tys. zł za 1 ha gruntu w latach 2002 – 2004 do nawet ponad 35 tys. zł za 1 ha w latach 2012 – 2015.

 

Inwestorzy, którzy dostrzegli szansę w szybkim wzroście hossy na tymże rynku, w przedziale czasu od 2002 r. do kwietnia 2016 r. mieli możliwość dokonywania opłacalnych transakcji kupna – sprzedaży nieruchomości rolnych, lub dalszego inwestowania w ich wartość. Za przykład może posłużyć porównanie cen nieruchomości rolnych również na przestrzeni lat 2012 (maksymalna cena ok. 25 tys. zł w sprzedaży gruntów od Skarbu Państwa) do 2016 r. (maksymalna cena ok. 72 tys. zł w sprzedaży gruntów od Skarbu Państwa). 

 

Lata przed wejściem Polski do Unii Europejskiej to był czas, w którym sama Agencja Nieruchomości Rolnych zachęcała rolników, inwestorów do takowych zakupów. W obecnym trendzie na rynku nieruchomości rolnych częściej przeprowadza się przetargi na dzierżawę takich gruntów aniżeli ich sprzedaż. W latach 2012 – 2016 przetargi te cieszyły się ogromnym zainteresowaniem. 


Pokaż wszystkie
Niniejsze opracowanie nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. Kancelaria nie ponosi odpowiedzialności za wykorzystanie informacji w nim zawartych bez wcześniejszego zasięgnięcia opinii Kancelarii.
 
Niektóre obszary niniejszej strony mogą wykorzystywać cookies, czyli małe pliki tekstowe wysyłane do komputera użytkownika.
Poprzez wspomaganie zbierania statystyk umożliwiają one jak najlepsze dopasowanie treści prezentowanych na stronie do Państwa potrzeb.
Szczegółowe informacje dostępne są w Polityce Cookies.     Ok, rozumiem.